جمهوری علمی

نویسندگان و متفکرانی که ما فعالیت‌ها و دستاوردهای آنها را تحت عنوان اندیشه روشنگری طبقه بندی می‌کنیم به جمعی از فلاسفه، دانشمندان، ریاضی دانان، پزشکان و سایر اندیشمندان اطلاق می‌شود که نظرات متفاوتی نسبت به افکار همدیگر داشتند ولی در یک مورد به توافق رسیده بودند. آغلب آنها معتقد بودند که بهبود زندگی بشر هم آرزویی دلپذیر و هم امیدی دست یافتنی است .

شنیدن این تاکید مسلم که بشر می خواهد و می‌تواتد زندگی امن و راحتی داشته باشد شاید برای ما تازگی چندانی نداشته باشد ولی لازم به یادآوری است که در سال ١٧٠٠ میلادی، فقط در تخیل تعداد کمی از انسان‌های روی زمین، این ایده می‌توانست نقش ببندد که زندگی بشر رو به بهبود خواهد رفت. بویژه آنکه در طول ١٠٠٠ سال قبل از آن، زندگی بشر دستخوش تغییر اساسی نشده بود.
جنگ‌های مذهبی که از اواسط قرن ١٧ میلادی بر اروپا سایه افکنده بود اتفاقات مثبت ناشی از رنسانس را نیز از تاب و توان انداخته بود. میانگین توقع زندگی و طول عمر یک فرد انگلیسی در سال ١٧٠٠ میلادی ٣۵ سال بود. روزهای شان با کار طاقت فرسای طولانی توام بود و شب های زندگی به سکونت در خانه های همیشه سرد، تاریک، شلوغ و مملو از سوسک و کنه و موش و بیماری‌های واگیردار خلاصه می گشت.
در پس زمینه زندگی اجتماعی مملو از جنگ، فقر، قحطی، بیماری های بدون چاره و خرافات و بی سوادی، فیلسوفان روشنگری، دیدگاهی را سامان دادند تحت عنوان « دانش مفید» تا بتوانند با گردآوری و تدارک آن، زندگی بشر را بهبود بخشند. مهمترین و تعیین کننده ترین فیلسوف نظریه پرداز دیدگاه فوق « فرانسیس بیکن» بود. او کسی بود که اعلام کرده بود توسعه‌ی نحوه معیشت کلید رشد مادی است. او معتقد بود: « تنها راه کنترل و بهره‌وری از طبیعت، اطاعت و تابعیت از علوم موجود درآن است».
برای دست یابی به پیشرفتی که اندیشمندان روشنگری تصویر کرده بودند و برای حل عملی مشکلات و کمبودهای صنعتی، تکنیک های دریانوردی، کشاورزی، پزشکی و دارویی، دانشمندان اروپایی متوجه شدند که باید به جمع آوری و تدوین دانش مورد نیاز بپردازند و مهم تر از همه، هر چه زودتر راه حلی برای تماس و تبادل نظرِ قابل اعتماد در سرتاسر دانشگاه ها و مراکز علمی تهیه نمایند.
بنای کار و تمرکز جدید به سمت بازنویسی و ندوین کامل‌تر دانشنامه‌ها، لغتنامه ها، کتاب های راهنمای علمی سوق پیدا کرد. آنها دریافتند که با تدارک منبع جستجوهای علمی و طبقه بندی دانش‌های گردآوری شده مفید، امکان دست یابی و مبادله دانش برای محققین سهوالاصول‌تر می‌گردد. دایره المعارف تنظیم شده توسط « دیدِرو » بهترین نمونه ی عطش نوینِ جمع‌آوری اطلاعات در دوران روشنگری بود.
عصر روشنگری به « جمهوری علمی» دست یافت که اعضای آن در دو قاره امریکا و اروپا قادر گشتند از تجربیات علمی و مطالب مدون موجود همدیگربرخوردار گردند. در باره آنها نظر دهند، آنها را نقد بکشانند، ترجمه کنند و حتی از هم دیگر تقلید کرده و بر اسای قابلیت‌های خود، آنها را توسعه دهند. جمهوری علمی ایجاد شده در دوره روشنگری به مرزها و ملیت‌ها بهای چندانی نمی‌داد و به قول شیمی دان معروف عصر روشنگری درفرانسه، آنتوان لاوازیه : « دانش‌های مختلف هرگز به جنگ همدیگر نمی‌روند». که البته ناگفته نماند در کنار بسیاری از آرمان‌های روشنگری، در قرون بعد نادیده گرفته شده است.
ایده پیشرفت مادی از طریق توسعه دانش‌های مفید به آرامی ریشه دواند. در سال ١۶۶٠ « انجمن سلطنتی» در لندن با صراحت تمام بر اساس افکار فرانسیس بیکن پایه‌گذاری شد. انجمن فوق مدعی شد که هدف اصلی‌اش : « توسعه وسایل طبیعی و هنرهای مفید، کارگاه های تولیدی، تجربیات مکانیکی، موتورها و اختراع از طریق تجربه می باشد». انجمن سلطنتی و فعالیت هایش بعد از شکل گیری و گسترش سرمایه‌گذاری خصوصی در بریتانیا به تشکیل موسسات دیگری دامن زد که تلاش شان را بر این اصل متمرکز کرده‌ بودند که بین دانشمندان و سازندگان تکنیک های ارائه‌شده ارتباط و هماهنگی ایجاد کنند.
صاحبان واحدهای تولیدی با شوق فراوان جویای نصیحت‌ها و دستاوردهای دانشمندان و ریاضی‌دانان عصر خود بودند. رابطه و تبادل نظری که به شکل‌های مختلف کاربرد پیدا می کرد ولی از همه مهمتر، امید و تکیه به علم و دانش انسانی بود و باور به اینکه تلاش بشری می‌تواند موقعیت بهتر و تولید بیشتری را برای جامعه ایجاد کند. نگاه جدیدی که در وجدان عمومی جامعه شکل گرفته‌بود و می‌رفت تا جایگزین اندیشه‌های مذهبی برآمده از دوران قرون وسطی گردد که امیدش را به آسمان‌ها دوخته بود.

برگردان: ونداد زمانی
بنمایه:
Joel Mokyr, Enlightened and Enriched, We owe our modern prosperity to Enlightenment ideas. City Journal
http://www.city-journal.org/2010/20_3_enlightenment-ideas.html
Professor Joel Mokyr is editor-in-chief of the Princeton University Press Economic History of the Western World, and the Oxford University Press Encyclopedia of Economic History.
برگرفته از مجله مرد روز

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s