ملی کردن صنعت نفت: «به‌نام سعادت ملت ایران…»

از برگه دکتر محمد مصدق رهبر ملی ایرانیان-فیسبوک

«به‌نام سعادت ملت ایران و به‌منظور کمک به تأمین صلح جهانی، امضاکنندگان ذیل پیشنهاد می‌نمائیم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرارگیرد.» این متن پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت در مجلس ایران بود که به همت محمد مصدق به تصویب رسید.
فراکسیون جبهه ملی، به رهبری دکتر مصدق، سیاستمدار تیزهوش و صدیق نهضت ملی شدن صنعت نفت که تمام عمر سیاسی و جوانی خود را به امید چنین روزی به پیری رسانده بود، از این فرصت استثنایی استفاده کرد و با مهارت، مجلسی را که برای تصویب لایحه الحاقی نفت فراهم شده بود به راهی برد که امر محال را جنبه تحقق بخشید. تا در روز ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ با تصویب و قانونی کردن اصل ملی شدن صنعت نفت به جهانیان نشان دهد که ایرانی زنده و مصمم است…
دخالت هایی که دولت انگلستان در مدت یکصد و پنجاه سال قبل از ملی شدن نفت در امور ایران به عمل آورده و تحقیری که در تمام مدت از ایران و ایرانی نموده است چنان واضح و مبرهن است که دیگر لزومی به تکرار ندارد. فقط از نظر مالی، شرکت سابق نفت و اربابان انگلیسی که ایران را پست و ناچیز و غیر قابل اعتماد می شمردند با حساب سازی های خود حتی مراعات مفاد قرارداد ظالمانه خود را نمی کردند و به هر طریق از درآمد ایران کاسته و به منافع خود و دولت انگلستان اضافه می نمودند. مصطفی فاتح معاون شرکت سابق نفت ایران و انگلیس، در کتاب پنجاه سال نفت ایران می نویسد: «یک حساب کلی واضح می دارد که ایرانیان تا چه اندازه دراین اعتراض و شکایت ذی حق بوده اند وچه اجحاف گزافی به آن ها شده..»
متاسفانه بسیارند آن هایی که پیام واقعی نهضت ملی شدن صنعت نفت و رنسانس ملت ایران برای ریشه کن کردن نفوذ خانمان برانداز انگلیس وکسب حیثیت شایسته ایران، در ایرانی آزاد که به دست ایرانی و در حد توان ایران را آباد کرد، نشنیده و به هر طریق که ممکن باشد بخصوص با تکرار مکرر لاطائلات مفسرین و سیاست بازان غربی که همه چیزرا با معیارهای خود وبه نفع خود ارزیابی می کنند و اصلا توجهی ندارند که قیام ملی شدن صنعت نفت برای خاتمه دادن به چه فجایعی صورت گرفت و در حقیقت، تولدی دوباره برای ملت ایران در مبارزه علیه استعمار انگلیس و دست نشاندگانش بود. اشتیاق خلع ید از شرکت نفت ایران و انگلیس که نماینده انگلیس در ایران شناخته می شد عاملی بود که ملت ایران را متحد و یکپارچه ساخت تا با ایستادگی در برابر تهدیدات جنگی دولت انگلستان که ناو جنگی موریتیوس را به شط العرب[اروندرود] اعزام نمود تا در مقابل پالایشگاه آبادان لنگر انداخته و با زنده کردن خاطره به توپ بستن بوشهر در وقت محاصره هرات توسط نیروهای ایرانی [جدایی افغانستان]، ملت ایران را از اقدام علیه منافع انگلیس برحذر دارد. اما دیگر حنای تهدیدات انگلستان رنگی نداشت. یک روز قبل از تاریخ ضرب الاجل خلع ید، باقی ماندگان متجاوز از ۵ هزارکارکنان انگلیسی که اکثرا تخصصی هم نداشتند و خود را «صاحب» می دانستند اسکله پالایشگاه آبادان را به صورتی که حالت فرار داشت ترک نموده و دیگر هرگز حتی در دوران بعد از کودتا نه آن ها و نه هیچ خارجی دیگری به ایران با عنوان «صاحب» بازگشت ننمودند.
سی سال نفت ایران، مهندس قباد فخیمی، ص ۱۲۳-۱۲۶

از گروه تاریخ و فرهنگ ایران زمین-فیسبوک
« بنام سعادت ملت ايران و به منظور کمک به تامين صلح جهانی ، ما امضاء کنندگان ذيل پيشنهاد مي نمائيم که صنعت نفت در سراسر کشور بدون استثناء ، ملی اعلام شود. »

و امضا کنندگان عبارت بودند از:
دکتر محمد مصدق،
دکتر محمود نريمان،
دکتر سيد علي شايگان،
دکتر مظفر بقائی،
ابوالحسن حائري زاده،
الهيار صالح،
سيد حسين مکی.

به موجب اين ماده واحده:

1ـ تصديق و قبول اصل ملي شدن نفت و حاكم بودن آن بر كليه شئون صنعت نفت ايران.

2 ـ قرار گرفتن همه عمليات صنعت نفت در دست دولت ايران با پيش بيني تشكيل شركت ملي نفت ايران و با اين تفاهم كه هيچ قسمت از عمليات مزبور به سازماني واگذار نشود كه به تمام معني مجري تصميمات دولت ايران نباشد.

3 ـ مجاز بودن استفاده از كارشناسان خارجي به شرط اجراي ترتيباتي براي گماشتن تدريجي ايرانيان بجاي آنها.

4 ـ فروش نفت به مشتريان شركت سابق به مقاديري كه قبلاً مورد معامله بوده با اين شرط كه مشتريان نسبت به مقادير زايد بر آن با تساوي شرايط حق تقدم خواهند داشت.

5 ـ تعلق كليه درآمد نفت و فرآورده هاي نفتي به دولت ايران با اين تفاهم كه تحويل گيرنده نفت ايران هيچگونه انتفاعي جز تحت عنوان معامله خريد نخواهد داشت.

6 ـ رسيدگي به دعاوي و مطالبات حقه شركت سابق و دعاوي و مطالبات متقابل دولت ايران با پيش بيني توديع 25درصد از عايدات خالص نفت به منظور پرداخت غرامت به شركت سابق.

چند روز بعد يعني 29 اسفند 1329 نمايندگان سنا نيز به آن رسميت داده و به موجب آن نفت ايران پس از 42 سال از فوران نخستين چاه نفت در مسجد سليمان به عنوان ثروت ملي ايرانيان ملي اعلام شد.

همچنین در هشتم اردیبهشت ماه سال بعد یعنی در سال 1330 طرح «طرز اجرای اصل ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور» به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s